DALSZE KORZYSTANIE Z WITRYNY OZNACZA ZGODĘ NA WYKORZYSTANIE PLIKÓW COOKIES, ZGODNIE Z AKTUALNYMI USTAWIENIAMI PRZEGLĄDARKI. WIĘCEJ INFORMACJI ZNAJDZIESZ W POLITYCE COOKIES.

Muzeum PRL
O muzeum
Nowa Huta, lata 60. XX wieku, fot. Henryk Hermanowicz, ze zbiorów MHK
Nowa Huta, lata 60. XX wieku, fot. Henryk Hermanowicz, ze zbiorów MHK
Czwartek 2 października 2014
Jakie powinno być Muzeum PRL-u? Wypełnij ankietę

Jakie powinno być Muzeum PRL-u? –pytaliśmy od czerwca do września osoby, które brały udział w organizowanych przez nas wydarzeniach (m.in. Nocy Muzeów, rodzinnym popołudniu z grami i zabawami PRL-owskimi z okazji Dnia Dziecka, letnich pokazach filmowych dla dorosłych i dzieci, debatach historycznych, czy w końcu w goszczącym w naszym budynku Targu Śniadaniowym) oraz zwiedziły naszą wystawę „Kadrowanie PRL-u. Henryk Hermanowicz i Jerzy Szot”.

 

Naszą ankietę wypełniło 186 osób w różnym wieku. Pisały, że Muzeum PRL-u powinno być otwarte, multimedialne, scenograficzne i doświadczalne, kierować swą ofertę także do mieszkańców Nowej Huty, w tym – co podkreślano – dzieci i młodzieży. Wątpliwości niewielkiej części naszych gości budziła jednak nazwa instytucji.

 

Wpisz 3 słowa, które kojarzą ci się z PRL-em – poprosiliśmy na wstępie.

 

Większość ankietowanych PRL kojarzył się z niedoborem. Kolejki wymieniło 90 osób, kartki – 60, ocet na sklepowych półkach – 14, puste półki/brak towarów – 12, a biedę/ubóstwo – 8. Pojawiały się też takie skojarzenia, jak papier toaletowy (6), niedostępność luksusu (4), Pewex (12), czy wysokie nominały/inflacja (2).

 

Rzadziej występowały skojarzenia polityczne, ideologiczne. Słowa komunizm, socjalizm i komuna pojawiły się w sumie 20 razy, a propaganda i ZOMO – po 14. Stan wojenny wymieniono w 12 ankietach. O milicji na ulicach wspomniało 6 osób, zaś o cenzurze, PZPR, ograniczeniach, zamkniętych granicach, godzinie policyjnej, totalitaryzmie, ideologii, pochodach, czy zniewoleniu – po 2-3. Pojedyncze osoby wymieniały słowa i zwroty takie, jak: lud pracujący, klasa robotnicza, kolektyw, przodownik, nomenklatura, górnik, obłuda, zdrada, ucisk, gaz łzawiący, zakłamanie czy półkownik.

 

Nieliczne były skojarzenia z opozycją demokratyczną. Solidarność, strajki, opozycja, podziemie i wolność wpisano jedynie po 2 razy.

 

Według części ankietowanych życie w PRL-u było szare (22) i czasem czerwone (4 osoby). Było przaśnie (6), siermiężnie, brzydko, nudno, monotonnie, monumentalnie, panował bałagan (po 2), królowały blokowiska i beton (po 3), a wszyscy mieli takie same meble (2). Przydawało się cwaniactwo (4), premiowano brak indywidualizmu (2). Wymieniano też: równość w codzienności (2), absurd (4) i obawę (2).

 

Nie zabrakło jednak i takich, którym PRL kojarzy się przede wszystkim z dzieciństwem/młodością (22). Tu częściej pojawiały się takie słowa, jak: kolonie, beztroska, bogate życie towarzyskie, zabawa, domy kultury, wczasy pracownicze, praca dla każdego, ogródki jordanowski, czy tytuły programów dla dzieci – „Piątek z Pankracym” i „Teleranek” (0d 2 do 4 zgłoszeń).

 

Wspominano też PRL-owskie osiągnięcia, np. motoryzacyjne: polonez, „maluch” (po 6), trabant, syrenka (po 2), techniczne: pralka Frania, Unitra, Tonsil (2), a także smakołyki: woda z saturatora (10), gumy Donald (4), konserwy turystyczne czy Bobofruty (po 2).

 

PRL kojarzył się też z: muzyką (2), PGR-ami, M 4, butelkami na mleko, architekturą, ślepą kuchnią i… wódką (po 2 wskazania). Podano też cztery nazwiska: Adama Michnika, Władysława Gomułki, Lecha Wałęsy i Edwarda Gierka (po 2-3 razy).

 

Pojawiły się też akcenty nowohuckie: budowa Huty im. Lenina (6) oraz wesołe miasteczko przy pl. Centralnym (2).

 

Zapytaliśmy też ankietowanych o to, jaki rodzaj opowieści powinien dominować na wystawie stałej w Muzeum PRL-u (można było wskazać kilka odpowiedzi).

 

Najwięcej - 164 osób - odpowiedziało, że najważniejsza jest opowieść o obyczajowości epoki. 110 osób uważa, że dominować powinna opowieść o osiągnięciach PRL-u, a 100 - że opowieść o totalitarnym systemie sprawowania władzy. Nieco mniejszą popularnością cieszyły się: opowieść o przyczynach upadku systemu (72) i opowieść o opozycji demokratycznej (50).

 

Ankietowani dodawali też własne propozycje, bez których nie wyobrażają sobie takiej wystawy: życie codziennie, Nowa Huta, życie kulturalne, technika, losy prześladowanych w PRL-u.

 

Kolejne pytanie dotyczyło zbiorów, jakie powinny być wiodące w Muzeum PRL-u.

 

Na fotografie i przedmioty życia codziennego wskazało po 172 osoby, na materiały multimedialne – 134, na dokumenty – 90, a na dzieła sztuki – 86.

 

I tu ankietowani mogli wpisywać własne sugestie, które w większości przypadków mieściły się we wspomnianych kategoriach. Wymieniano m.in.: zabawki, filmy z tamtego czasu, kroniki filmowe, filmy dokumentalne, relacje świadków epoki, makiety, modę, pojazdy mechaniczne, zeszyty, listy, banknoty, legitymacje.

 

Na pytanie o tematykę wystaw czasowych, które powinny być organizowane przez Muzeum PRL-u, padło kilkadziesiąt propozycji.

 

Były wśród nich propozycje ekspozycji o tematyce historyczno-politycznej, np.: opozycja w PRL-u, etapy PRL-u (lata 50., 60., 70., 80.), Układ Warszawski, Solidarność, inwestycje Gierka, stan wojenny, filtracja podziemia, zdrada w Magdalence, agent Bolek, cenzura, aparat przemocy PRL-u, jak się żyło na szczytach władzy w PRL-u, wokół „Poematu dla dorosłych” Adama Ważyka, ZOMO, ORMO, WRON, o upadku systemu, sekretne życie dygnitarzy PRL-u oraz propaganda wizualna i jej twórcy.

 

Pojawiała się też tematyka religijna: Kościół w PRL-u, czy pielgrzymki Jana Pawła II do ojczyzny.

 

Najwięcej tematów dotyczyło jednak życia codziennego: absurdy PRL-u, języki PRL-u, praca, osobowości/osobistości PRL-u, paradoksy życia codziennego, życie studenckie w PRL-u, święta w PRL-u, wypoczynek w PRL-u, wczasy pracownicze, kobieta w PRL-u, patologie lat 50 (kontrast dla propagandy sukcesu), historia sprzętów użytkowych, moda, architektura, wnętrza, krajobrazy PRL-u, motoryzacja, turystyka, słodycze w PRL-u, zabawki, czas wolny, wynalazki, dzieciństwo w PRL-u, szkolnictwo, PGR, kurorty, prostytucja w PRL-u.

 

Pojawiały się też tematy gospodarcze: wojsko, nauka i technika, przemysł, motoryzacja, budownictwo. Proponowano również kulturalne: socrealizm w sztuce, artyści wobec systemu, film w PRL-u, sztuka użytkowa, życie kulturalne w PRL-u (film, teatr, muzyka, plakat, sztuka), filmy Stanisława Barei, pisarze w PRL-u.

 

Nie zabrakło też propozycji nowohuckich: budowa Nowej Huty, kultura w Nowej Hucie, zamieszkali w Nowej Hucie, czy nasze wspomnienia.

 

Pojawiły się też propozycje zorganizowania wystaw poświęconych sportowi w PRL-u.

 

W Muzeum PRL-u nasi ankietowani chcieliby rozmawiać z… wszystkimi – wynika z odpowiedzi na kolejne pytanie.

 

Wymieniani są zarówno byli funkcjonariusze państwowi, np. Jerzy Urban, jak i cenzorzy, pracownicy SB, ZOMO, ORMO, milicjanci, przodownicy pracy, dyrektorzy wielkich zakładów przemysłowych, w tym kierujący Hutą im. Lenina, oraz „zwolennicy systemu komunistycznego”. Z drugiej strony ankietowani chętnie spotkaliby się z żołnierzami AK, byłymi opozycjonistami, ludżmi Solidarności, osobami represjonowanymi, kabareciarzami (padają nazwiska Jacka Fedorowicza, Bohdana Smolenia i Zenona Laskowika), czy artystami (np. Andrzejem Wajdą, Romanem Polańskim, Kazimierzem Karabaszem czy Krystyną Jandą, wymieniani są też muzycy, fotograficy, literaci). Padają tez nazwiska polityków: Aleksandra Kwaśniewskiego, Lecha Wałęsy, Henryki Krzywonos, Antoniego Macierewicza. Wymieniani są dziennikarze (np. Adam Michnik), publicyści, naukowcy, projektanci mody, ale też „zwykli świadkowie historii” i opozycjoniści z innych krajów.

 

I tu pojawiają się akcenty nowohuckie: „ludzie tworzący historię NH” oraz osoby, które dzielnicę projektowały i budowały.

 

W jakich - poza wystawami - formach aktywności oferowanych przez Muzeum PRL-u uczestniczylibyście (ty i twoja rodzina) najchętniej? – zapytaliśmy również.

 

Najwięcej osób – 190 – wskazało lekcje oraz warsztaty dla dzieci i młodzieży, 104 wybrały koncerty, 70 – dyskusyjny klub filmowy, 58 - debaty historyczne.

 

Wymieniano również: projekcje filmów/bajek dla dzieci, spotkania dla dzieci i młodzieży organizowane w plenerze, happeningi, rekonstrukcje historyczne, gry miejskie, pokazy multimedialne, warsztaty dla dorosłych, zwiedzanie schronów, a nawet… zajęcia muzyczne i baletowe.

 

Zapytaliśmy również, jakie projekcje filmowe powinny znaleźć się w programie Muzeum PRL-u?

 

Po 104 osoby wymieniło Polskie Kroniki Filmowe oraz filmy, których pokazywanie w PRL-u wstrzymywała cenzura (tzw. półkowniki). Na kolejnych miejscach znalazły się: filmy ukazujące PRL w krzywym zwierciadle, np. Stanisława Barei (90), Kino Moralnego Niepokoju (84), Polska Szkoła Filmowa (82), filmy animowane dla dzieci (46) i zagraniczne produkcje z tego okresu (28).

 

Wymieniano także: filmy, które były kręcone w Nowej Hucie, dokumenty oceniające PRL, filmy o PRL-u nakręcone po 1989 r.

 

W odpowiedzi na pytanie o to, jakie konkretnie filmy chciałbyś obejrzeć w Muzeum PRL-u wymieniano najczęściej tytuły: „Zakazane piosenki”, „Kanał”, „Eroika”, „Popiół i diament”, „Bazę ludzi umarłych”, „Zezowate szczęście”, „Nóż w wodzie”, „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza”, „Ostatni dzień lata”, „Bez znieczulenia”, „Aktorzy prowincjonalni”, „Amator”, „Przypadek”, „Barwy ochronne”, „Wodzirej”, „Rejs”, Miś”, „Przesłuchanie”, „Hydrozagadka”, „Niewinni czarodzieje”, „Polowanie na muchy”, „Dziecko Rosemary”, „Nie lubię poniedziałku”, „King sajz” czy „Sami swoi”.

 

Padały też tytuły seriali: „Alternatywy 4”, „Czterdziestolatek”, „Stawka większa niż życie”, „Czterej pancerni i pies”. Wymieniano filmy młodzieżowe i dokumentalne oraz zagraniczne, które były w PRL-u bardzo popularne, np. „Kobieta za ladą”, „Godzilla” czy filmy z Luisem de Fuinesem. Jeden z ankietowanych zaproponował też „radzieckie kino akcji” („No kurde! Musieli mieć własnego Bonda” - uzasadnił).

 

Podsumowanie

 

Wyniki ankiety wskazują na największe zainteresowanie szeroko pojętą obyczajowością i życiem codziennym w PRL-u. Mniejsze zainteresowanie budzą zagadnienia polityczne, zwłaszcza dotyczące opozycji demokratycznej i upadku systemu, najmniejsze te związane ze sztuką. Ale też dysproporcje pomiędzy poszczególnymi odpowiedziami wynikają zapewne w dużym stopniu z wiedzy ankietowanych. Wszyscy wiemy, że PRL-u były kartki na wszystko i kolejki przed sklepami, tematyką kulturalną interesuje się jednak zazwyczaj już węższa grupa. Dystans do zagadnień politycznych łatwo zaś wyjaśnić niechęcią do polityków i polityki w ogóle oraz atmosferą większości rozmów na temat PRL-u, które zazwyczaj szybko przeradzają się w kłótnię i wzajemne oskarżenia.

 

A ponieważ rolą muzeum poza dokumentowaniem historii i pracą naukową jest przede wszystkim edukowanie społeczeństwa, wyniki ankiety zdają się potwierdzać słuszność założenia, iż wystawa stała i działalność Muzeum PRL-u powinny uwzględniać wszelkie aspekty życia w tej epoce: polityczne, społeczne, obyczajowe i kulturalne.

 

Czekamy na kolejne Państwa głosy, które weźmiemy pod uwagę tworząc program Muzeum PRL-u. W ten sposób możecie więc Państwo stać się jego współtwórcami.


ankietamuzeumprl.docx


Wypełnione ankiety należy przesyłać na adres sekretariat@mprl.pl